17 Mayıs Norveç'te en büyük ulusal bayramdır; bağımsızlık günü değil — anayasa günü. Oslo'da o gün çocukların geleneksel kıyafetlerle (bunad) yaptığı resmigeçit, kraliyet ailesinin Karl Johans Gate'i izlemesi, sokaklarda balon, dondurma, neşe. Peki tüm bu kutlamanın merkezindeki olay nerede gerçekleşti? Oslo'nun 70 km kuzeyinde küçük bir çiftlik evinde, Eidsvollsbygningen'da. Bugün ulusal anıt; ziyaretçi sayısı 17 Mayıs civarında patlıyor ama yıl boyunca açık.
1814: Avrupa'nın En Karışık Yılı
Hikayeyi anlamak için Napolyon Savaşları'nın bağlamına gitmek lazım. Norveç o dönemde Danimarka birliğindeydi; Danimarka ise Napolyon'un müttefikiydi. 1813'te Napolyon yenilince, Danimarka'nın bedeli Norveç'i İsveç'e devretmek oldu. Kiel Anlaşması Ocak 1814'te imzalandı; Norveç İsveç'e veriliyordu. Bu, Norveçlilere danışılmadan alınmış bir karardı.
Norveç Valisi Christian Frederik (aynı zamanda Danimarka tahtının varisi) buna razı değildi. Şubat 1814'te kendisine bağlı 21 önde gelen kişiyi Eidsvoll'da bir araya getirip Norveç'in bağımsız olması gerektiğini ilan etti. Nisan'da Eidsvoll'da geniş bir kurucu meclis toplandı: 112 delege ülkenin her bölgesinden gelmişti, çiftçiler ve papazlar, askerler ve burjuvalar, denizciler ve memurlar. 6 hafta boyunca tartıştılar.
17 Mayıs 1814'te anayasa kabul edildi. Avrupa'nın o dönemde var olan en demokratik anayasalarından biriydi — Fransız ve Amerikan anayasalarından sonra. İlk maddesi: "Norveç krallığı bağımsız, bölünmez, hükümetli, kurumsal ve sınırlı bir krallıktır." 1814 anayasası birkaç değişiklikle hâlâ yürürlükte; dünyanın en eski yürürlükte olan ikinci anayasası (ABD'den sonra).
Çiftlik Evi: Nasıl Bir Mekân
Eidsvollsbygningen aslında demir madeni sahibi Carsten Anker'in özel ülke evidir. 1770-1790 arasında inşa edilmiş, neoklasik tarzda küçük bir köşk. Anker maden işinde başarılıydı, Avrupa'da çok seyahat etmişti, Norveç bağımsızlık fikrinin destekçisiydi. 1814 baharında Christian Frederik'e evini açtı: meclis için ana salonunu, delegeler için yatak odalarını, bahçesini.
O 6 haftada evin içinde her oda anayasanın bir bölümünün yazıldığı yerdi. Ana salonda anayasa metni nihayetlendirildi; oradaki uzun toplantı masasının orijinali bugün hâlâ aynı yerde duruyor. Yan odalardaki yataklarda delegeler uyudu, kahvaltıda anayasanın eklerini tartıştılar, bahçede yürürken haklar ve özgürlükleri formüle ettiler. Ev hareketsiz korunmuş; bütün eşyalar 1814 dönemine aittir.
Yenileme ve 200. Yıl Müzesi
Anayasanın 200. yılında — 2014'te — Eidsvoll'da kapsamlı bir yenileme yapıldı. Çiftlik evi orijinal hâline getirildi (önceki dönemlerde eklenen müze değişiklikleri kaldırıldı), evin yanına modern bir Wergelands Hus ziyaretçi merkezi eklendi. Bu merkezde anayasa metninin orijinal el yazması, 112 delegenin imzaları, dönemin haritaları ve gazete kupürleri sergileniyor.
Evin içindeki tur audio rehberli; 45 dakika sürüyor. Anayasanın yazıldığı oda, Christian Frederik'in çalışma odası, Carsten Anker'in özel kütüphanesi (kitapların çoğu orijinal — Anker'in 4.000 ciltlik koleksiyonu hâlâ raflarda). Evin bahçesinde yürünür; orada delegelerin yürüdüğü patikalar, akşam tartışmalarının yapıldığı çardak. Bilet ~9 €.
17 Mayıs: Şahit Olunması Gereken Bir Gün
Eidsvoll'da yıl içindeki en olağan dışı gün 17 Mayıs: 200+ yıllık törenle Norveç ulusu burada toplanır. Sabah 11:00'de kraliyet ailesi gelir, çiftlik evinin önünde resmi tören düzenlenir, anayasanın orijinali camlı kutuda kısa süre sergilenir. Halk binlerce kişiyle çevrede toplanır; geleneksel bunadlarıyla yaşlı kadınlar, küçük çocuklar, askeri bandolar.
O gün Eidsvoll trafik anlamında zor; özel servis trenleri Oslo'dan kalkıyor. Yer kapma için sabah 08:00'de gelmek gerekir. Farklı bir deneyim: Oslo'da Karl Johans Gate'in resmi geçidini izlemek; Eidsvoll'a giderek "olay yerinde" bulunmak — birinde halk şenliği, diğerinde tarihsel doğum yerinde olmak. Tarihçi tutkunlar Eidsvoll'u tercih ediyor.
Mjøsa Gölü: Çevresinde Yapılacaklar
Eidsvoll, Norveç'in en büyük gölü Mjøsa'nın güney ucundadır. Göl bölgesi tarihi açıdan zengindir; Hamar şehri 30 km kuzeyde, ortaçağ kalıntıları cam piramit altında sergileniyor. Skibladner — dünyanın hâlâ çalışan en eski buharlı yolcu gemisi (1856'dan beri) — yaz aylarında Hamar-Eidsvoll arasında çalışıyor; nostaljik bir günübirlik gezi.
Daha kuzeyde Lillehammer 1994 Kış Olimpiyatları'nın merkezi; orada da olimpiyat tesisleri ve Maihaugen açık hava müzesi var. Eidsvoll'dan başlayıp Mjøsa gölü etrafında 1-2 günlük kısa bir tur, Norveç'in bilinmeyen iç kesimlerini keşfetmek için iyi bir formül.
Norveç anayasa & tarih için vize
Eidsvoll, Oslo ve Mjøsa rotanız için doğru başvuru — Yurt Dışı Pusulası ile.
Hemen Randevu