Zürih Eski Şehir: Limmat Nehrinin İki Yakasında 2.000 Yıllık Roma Mirası

Zürih denilince çoğu kişinin aklına bankalar, finans, lüks alışveriş gelir. Bahnhofstrasse haklı olarak ünlü; ama yan sokakların birinden eski şehre saparsanız aniden bambaşka bir Zürih bulursunuz. Altstadt — Eski Şehir — Limmat nehrinin iki yakasında, Roma yerleşim çağından beri sürekli yaşanmış bir bölge. 2.000 yıllık tarih, modern bir finans şehrinin altında ve yanında durmaya devam ediyor.

Şehir Turicum adıyla MS 90 civarında bir Roma garnizonu olarak kuruldu; bugünkü Lindenhof tepesinde. Sonraki yüzyıllarda Frankalar, Almanlar, en sonunda 1351'de İsviçre Konfederasyonu'nun 5. üyesi olarak bağımsızlığını kazandı. 1519'da Huldrych Zwingli burada Reformasyon hareketini başlattı — Almanya'daki Luther'den bağımsız ama paralel; bugünkü Reform Hristiyanlığının ana kollarından biri.

Lindenhof: 2.000 Yıllık Bakış Noktası

Limmat'ın batı yakasındaki Lindenhof tepesi şehrin en eski yerleşim alanı. Roma garnizonu burada kurulmuştu; sonra Frank kralları sarayı, sonra Habsburg kalesi. 14. yüzyılda Zürichliler kaleyi yıktı (özgürlüklerinin sembolü), tepeyi halka açık bir park haline getirdi. Bugün hâlâ park; ortasında 1798 Helvetik Cumhuriyeti anıtı, etrafında ıhlamur ağaçları, satranç oyuncuları için büyük yer taşı satranç tahtaları.

Tepeden bakıldığında Limmat nehri, Grossmünster ve Fraumünster kuleleri, eski şehrin damları, arkada Üetliberg dağı manzarası. Ücretsiz; saat 24 saat açık. Akşam saatleri özellikle güzel — yerel halkın da uğradığı yer.

Bir efsane: 9. yüzyılda Zürih kuşatma altındayken, kadınları Lindenhof'a çıkarıp savaşçı kıyafetleri giydirip kalkanlar taşıdılar. Düşman ordusu (Avusturyalılar) "Zürih hâlâ büyük bir orduya sahip" sandı, çekildi. Bu hikaye Zürih'in kadınların sembolik gücünün anısı; her 1 Mayıs'ta tepede küçük bir tören yapılır.

Grossmünster: Zwingli\'nin Sözleri

Limmat'ın doğu yakasındaki Grossmünster ("Büyük Münster") Zürih'in dini kalbi. 12. yüzyıl Romanesk yapı; iki kuleli, dik bir cephe. Şarlman'ın kemiklerinin Aziz Felix ve Regula'ya ait kalıntıları aradığı yer olarak bilinir; efsaneye göre Şarlman atı tam burada diz çöktü, kazma emri verdi.

Esas önemi 1519'da başladı. Genç bir rahip — Huldrych Zwingli — buraya papaz olarak atandı, ardından İncil'i halkın diliyle açıklamaya başladı. Katolik kilisesinin satılan günah çıkarma fişlerini eleştirdi; ikon, heykel, ayinler reformuyla başlattığı hareket Almanya'daki Luther'in yaptığına benzerdi ama bağımsızdı. 1525'te Zürih Reform şehri ilan edildi; Grossmünster'in iç dekorasyonu sade kaldı, dini heykeller temizlendi. Bugün hâlâ orijinal sade haliyle.

İçindeki Augusto Giacometti vitrayları (1932) modern eklentidir; sade Reform geleneğine bir parça renk getirir. Karl Kuleleri'ne (Karlsturm) çıkmak için 187 basamak; Zürih panoraması (~5 €).

Fraumünster ve Chagall

Karşıya nehrin batı yakasındaki Fraumünster ("Kadın Münster") 853'te kurulan kadın manastırının kilisesi olarak başladı. 1524'te Reformasyon ile manastır kapatıldı; kilise belediyenin oldu. Mimari karışım: Romanesk, gotik, sonradan eklenen barok dokunuşlar.

İçeride en önemli eser: Marc Chagall'ın 5 vitrayı (1970). Chagall 83 yaşındaydı vitrayları yapacağı için kabul ettiğinde; eserlerini 2 yılda tamamladı. Vitraylar İsa'nın hayatından sahneleri tasvir ediyor: kuzey-doğuda peygamber Eliyahu, doğuda İsa'nın zaferi, batıda dünya yaratılışı. Her birinin baskın bir rengi var: kırmızı, mavi, yeşil. Sabah ışığında doğu vitrayı, akşam ışığında batı en güzel görünüyor.

Chagall vitrayların yanında Augusto Giacometti'nin 1947 vitrayı ("Cennetin Bahçesi") da bulunuyor; daha az bilinen ama eşit derecede güzel. Bilet ~5 €. Fotoğraf çekmek yasak (Chagall ailesi tarafından). Yan tarafındaki sergi salonunda Chagall'ın eskizleri ve süreç fotoğrafları görülebiliyor.

Niederdorf: Zürih\'in Öteki Yüzü

Eski şehrin doğu yakasındaki Niederdorf mahallesi gece hayatının kalbidir; daracık taş sokaklar, küçük barlar, alternatif kafeler, ikinci el kitapçılar. Bahnhofstrasse'deki lüks butiklerin tam zıttı. Yerel öğrenciler ve sanatçıların buluşma noktası.

Burada 1916'da Cabaret Voltaire açıldı; o sıralarda Zürih I. Dünya Savaşı'ndan kaçan bohemlerle doluydu. Bu kulüpte sanatçılar bir gece Dada hareketinin manifestosunu yazdı; Hugo Ball, Tristan Tzara, Hans Arp gibi figürler. Avant-garde sanat tarihinin doğum yeri. Cabaret hâlâ aynı binada, küçük bir sergi ve sanat mekânı (~10 €). Spiegelgasse 1, ironik şekilde Lenin'in 1917'de yaşadığı evin (Spiegelgasse 14) hemen yanında.

Yemek: Zürigeschnetzeltes ve Daha Fazlası

Zürih'in imza yemeği Zürigeschnetzeltes (Zürich usulü kıyma sote) — dana eti ince doğranmış, mantar ve beyaz şarapla kremalı sosta. Rösti (rendelenmiş patates) ile servis edilir. Klasik adres Zeughauskeller — eski cephane deposu, tipik bir İsviçre meyhanesi atmosferi.

Daha modern için Hiltl (1898'den beri açık dünya'nın en eski vejetaryen restoranı) Bahnhofstrasse yakınında. Mercado Mediterraneo gibi uluslararası mutfaklar Niederdorf'ta yaygın. Kahve için Sprüngli'nin iki katlı şubesi (Bahnhofstrasse 21) — 1836'dan beri Zürih'in çikolata ve macaroon adresi.